او که بود
صابر راستی‌کردار برنامه‌نویس، طراح فونت و از فعالان جامعهٔ نرم‌افزار آزاد و متن‌باز بود. از سال ۱۳۹۴ روی فونتی کار کرد که نخست «وزیر» و بعدها «وزیرمتن» نام گرفت؛ حروفی ساده، خوانا و آراسته برای همهٔ کسانی که فارسی می‌نویسند.
او کارش را با مجوز آزاد منتشر کرد تا هر کسی، از دانش‌آموز و برنامه‌نویس تا طراح و ناشر، بتواند بی‌دغدغه از آن استفاده کند، در آن تغییر بدهد و به دیگران برساند. شاید بسیاری از ما هر روز، بی‌آن‌که بدانیم، با دست‌نوشتهٔ او می‌خوانیم: در وب‌سایت‌ها، برنامه‌ها و پیام‌رسان‌ها.
به نوشتهٔ خودش در وبلاگ شخصی‌اش (۱۳۹۵)، ایدهٔ وزیر از سال ۱۳۹۴ شکل گرفت، چون هیچ فونتی در وب فارسی او را راضی نمی‌کرد. فونتی که ساخت در عمل جای تاهوما را در بسیاری از وب‌سایت‌های فارسی گرفت. وبلاگش هنوز هم یادگاری از نوشته‌ها و اندیشه‌های خودش است.
صابر در سی‌وشش‌سالگی از میان ما رفت، اما خطی که ساخت هر روز در هزاران صفحه ادامه دارد.
مسیر زندگی
- ۲۰ آذر ۱۳۶۵در بندرعباس به دنیا آمد. پدرش مدرس هنرستان برق و الکترونیک بود و خانواده به‌خاطر شغل او در شهرهای مختلفی زندگی کرد.
- نوجوانی در شیرازدبستان و راهنمایی را در شیراز گذراند. در هنرستان نمازی، در رشتهٔ الکترونیک شاگرد اول بود؛ سپس با پافشاری به رشتهٔ کامپیوتر رفت و آنجا هم درخشید. از همان سال‌ها با لینوکس و دنیای متن‌باز انس گرفت.
- دانشگاهکاردانی نرم‌افزار را در دانشگاه باهنر شیراز و کارشناسی را در دانشگاه شمسی‌پور تهران گذراند و تا پایان عمر در تهران ماند.
- ۱۳۹۴کار روی فونت وزیر را آغاز کرد. پایهٔ نخستین نسخه فونت آزاد DejaVu Sans بود و طراحی با نرم‌افزار آزاد FontForge انجام می‌شد. پروژه سال‌ها، نسخه‌ای پس از نسخهٔ دیگر، با صبر و دقت ادامه یافت.
- ۱۹ اسفند ۱۴۰۰وزیرمتن به مجموعهٔ Google Fonts پیوست و فارسی‌زبانان سراسر جهان از آن بهره بردند.
- تابستان ۱۴۰۱بیماری آغاز شد. او درمان را بی‌سروصدا و تنها دنبال کرد تا نگرانی خانواده، به‌ویژه مادرش که خود در بیمارستان بود، بیشتر نشود.
- اردیبهشت ۱۴۰۲در وبلاگ شخصی‌اش نوشت که حدود یک سال است با بیماری روبه‌رو شده و با آن می‌جنگد.
- ۲۲ آبان ۱۴۰۲پس از ماه‌ها مبارزه با بیماری، در ۳۶ سالگی درگذشت.
فونت‌ها
وزیرمتن در یک نگاه
آغاز راه
از ۱۳۹۴ با نام «وزیر». از نسخهٔ ۳۲ به بعد نامش وزیرمتن شد.
پایه و ابزار
نخستین نسخه بر پایهٔ DejaVu Sans و با FontForge ساخته شد. وزن‌های میانی با روش درون‌یابی تولید شده‌اند.
حروف لاتین
حروف لاتین از Roboto گرفته شده است و نسخه‌ای بدون حروف لاتین هم وجود دارد.
فونت متغیر
همهٔ وزن‌ها از ۱۰۰ تا ۹۰۰ در یک فایل، سبک و مناسب وب.
زبان‌ها
از نسخهٔ ۲۷ به بعد: فارسی، عربی، آذری ایرانی، کردی، پشتو، اردو، گیلکی، ازبکی، قزاقی و بلوچی.
در دسترس همه
از طریق npm، CDN و بسته‌های لینوکس. در فدورا، برای کاربران فارسی فونت پیش‌فرض می‌شود.
منش او
ساده‌زیست و بی‌ادعا
کم‌حرف بود و بی‌هیاهو کار می‌کرد. خانواده و نزدیکانش هم ارزش کارهایش را بیشتر پس از بیماری و رفتنش دریافتند.
پایبند به اصول
حتی در سخت‌ترین روزهای درمان نخواست نوبت پزشک را با واسطه جلو بیندازد؛ حق دیگران برایش محترم بود.
دلبستهٔ کار و ایران
به گفتهٔ خانواده، سربلندی ایران دغدغهٔ مهمش بود و تا واپسین ماه‌ها آرزو داشت دوباره پشت سیستم برگردد و پروژه‌هایش را کامل کند.
میراث
وزیرمتن با مجوز آزاد SIL Open Font License منتشر شده است؛ یعنی هدیه‌ای برای همه، بی‌هیچ چشمداشتی. هر جملهٔ فارسی که امروز با آن روی صفحه می‌نشیند، ردی از دست اوست.
این فونت امروز در Google Fonts در دسترس همه است، نسخهٔ دسکتاپ تلگرام آن را برای نمایش متن فارسی و عربی به کار می‌برد و مخزن گیت‌هابش بیش از سه هزار ستاره و ۲۰۰ فورک دارد.
بهترین قدردانی از او این است که از کارش با احترام استفاده کنیم، آن را به دیگران بشناسانیم و نامش را فراموش نکنیم.
منابع
- روایت امین راستی‌کردار، برادر صابر (جامعهٔ لینوکسی شیراز، آذر ۱۴۰۲) — ویرگول
- دیجیاتو — برای «صابر راستی‌کردار»؛ برنامه‌نویسی که وزیر ایرانی گوگل شد
- Vazirmatn — Google Fonts
- Saber Rastikerdar — Wikipedia
- Vazirmatn — GitHub